Encyklopedia internetowa - Słowniki online

Korzystanie z serwisów było możliwe to było dzięki środkom pomocowym pochodzącym z Unii Europejskiej


Częściowa realizacja projektu inwestycyjnego sfinansowana została ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego 2007 - 2013

Pieskowa Skała Słownik: Słownik nazw geograficznych

Popularność: (popularność 0%)

Data utworzenia:

2012-03-30 09:15:45

Data ostatniej modyfikacji:

Hasło nie było modyfikowane.

Fundatorem zamku strzegącego odcinka ważnego kupieckiego szlaku ze Śląska do Krakowa, biegnącego doliną Prądnika, był Kazimierz Wielki. Jednak już jego następca, Ludwik Węgierski powierzył królewski zamek Piotrowi Szafrańcowi z Łuczyc herbu Starykoń. Widocznie Szafrańcowie dobrze wywiązywali się z kasztelańskich obowiązków, bowiem Władysław Jagiełło w 1422 roku przekazał im zamek na własność. Od tego czasu ród Szafrańców władał zamkiem nieprzerwanie, aż do początku XVII wieku. Nie wszyscy jego członkowie byli zresztą równie godni zaufania. Krzysztof Szafraniec rabował kupców, za co został uwięziony i ścięty w Krakowie. Temuż Szafrańcowi gminne podanie przypisuje uwiedzenie i uwięzienie w zamku pięknej panny o imieniu Dorotka. Dziewczyna wyskoczyła z wieży zamkowej i zabiłaby się niechybnie, gdyby nie wstawiennictwo św. Jana Kantego. Na pamiątkę tego wydarzenia imię Dorotka nadano owej wieży.

Wieża Dorotka, na planie kwadratu, przechodząca w górnych partiach w ośmiobok, była głównym elementem średniowiecznego zamku. Wieży towarzyszyły z pewnością inne, dziś również nieistniejące budowle, otoczone murem obwodowym. W końcu XV wieku obwód ten został umocniony od wschodniej strony dwiema okrągłymi basztami, z których południowo -wschodnia mieściła bramę wjazdową.

Obecne, czteroskrzydłowe założenie, otaczające dziedziniec na rzucie trapezu, powstało w XVI wieku, w trakcie wielkiej rozbudowy przeprowadzonej przez Szafrańców, która przemieniła średniowieczną warownię w renesansową rezydencję. Główne prace przeprowadził Stanisław Szafraniec w latach 1542-1544 i około 1578 roku. Nową bramę wjazdową umieszczono we wschodnim skrzydle. Dziedziniec otoczyły trzykondygnacyjne krużganki arkadowo -filarowe, nadając mu charakter bez mała pałacowy. W jego zachodniej ścianie wysuniętą do przodu loggią o dwu arkadach zaakcentowano bramę wjazdową. Podkreślone gzymsami podziały poziome ścian krużganków powodują optyczne poszerzenie niewielkiej przestrzeni dziedzińca. Spokojne, regularne proporcje otworów, wyłączne zastosowanie w arkadach filarów zamiast kolumn i ozdobienie żagielków między archiwoltami rzeźbionymi, fantazyjnymi maszkaronami, odpowiadają stylowi późnej fazy renesansu. Natomiast brak pionowych podziałów ścian, powodujący mijanie się osi arkad kolejnych kondygnacji świadczy, iż nie nadeszła jeszcze epoka wczesnego baroku.

Poważnych zmian w układzie przestrzennym zamku dokonali Zebrzydowscy, kolejni dziedzice Pieskowej Skały. Po 1640 roku, w czasach Michała Zebrzydowskiego, starosty lanckorońskiego, zamek został od najbardziej zagrożonej strony wschodniej umocniony nowoczesnym – jak na tamte czasy – systemem fortyfikacyjnym, składającym się z dwóch bastionów typu nowowłoskiego, połączonych wschodnią kurtyną z manierystyczną bramą wjazdową. Mimo to w 1655 roku opanowali go Szwedzi i dotkliwie zniszczyli.

Kiedy zamek należał z kolei do Wielopolskich, podjęto prace renowacyjne i modernizacyjne, jednakże w 1702 roku Szwedzi po raz wtóry spustoszyli rezydencję, a w 1718 roku niemal doszczętnie zniszczył ją pożar.

Dzięki pracom prowadzonym przez Hieronima Wielopolskiego zamek odzyskał charakter zamieszkanej rezydencji. Usunięto wówczas wiele elementów renesansowej zabudowy i bogatego wystroju wnętrz. Mimo kolejnych restauracji w latach 1864-1877, zaczął z wolna popadać w ruinę. W 1902 roku kupiła go spółka akcyjna założona z inicjatywy Adolfa Dygasińskiego, urządzając działający do 1938 roku pensjonat pod nazwą „Zamek w Pieskowej Skale”.

Gruntownie odrestaurowany w latach 1948-1964 (odsłonięto wówczas krużganki dziedzińca oraz odtworzono m.in. renesansową loggię zewnętrzną ze wspaniałym widokiem na dolinę Prądnika), mieści obecnie muzeum – Oddział Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu.

Potężna bryła renesansowego skrzydła, zawieszona nad skalnym urwiskiem, panuje nad drogą kupiecką, biegnącą wzdłuż potoku. Widok ciągnących tak blisko wozów naładowanych wszelakim dobrem sprawiał, że niektórzy z Szafrańców nie oparli się pokusie ich rabowania. Od tej strony zamek nie ma charakteru średniowiecznej warowni. Regularne, choć nie bez odstępstw, rozmieszczenie okien, ich prostokątny kształt z prostym gzymsem i krzyżowy podział świadczą już o nadejściu epoki architektury klasycznej.
Arkadowe krużganki dziedzińców, tak powszechne od starożytności na wybrzeżach Morza Śródziemnego, w naszym klimacie bywały zimą kłopotliwe. Przynieśli ten pomysł do Polski mnisi benedyktyńscy – w ich klasztorach czworobok krużganków był komunikacyjnym węzłem dla całości zespołu. Szybko okazało się, że zimowe mrozy zmuszają do zamykania arkad krużganków ścianami i oknami. Jednak wygoda takiego układu komunikacyjnego była tak przemożna, że stosowano go powszechnie w klasztorach i zamkach, mimo iż przez miesiące zimowe na przejście z komnaty do komnaty trzeba było nakładać kożuch.

Pieskowa Skała, zamek, dolina Prądnika, pensjonat

Brak linków wewnetrznych.

Brak linków zewnetrznych.

sas_idmnet.relase("side_bottom");
Rodzaj dostępu Cena Sms Pozostałe
Jednorazowy 2 zł


Informacje o nas

Serwisy

Polecane

Zakupy

Pomoc