Encyklopedia internetowa - Słowniki online

Korzystanie z serwisów było możliwe to było dzięki środkom pomocowym pochodzącym z Unii Europejskiej


Częściowa realizacja projektu inwestycyjnego sfinansowana została ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego 2007 - 2013

Nowy Wiśnicz Słownik: Słownik nazw geograficznych

Popularność: (popularność 0%)

Data utworzenia:

2012-03-29 10:03:23

Data ostatniej modyfikacji:

Hasło nie było modyfikowane.

Zamek w Wiśniczu, gnieździe rodowym Kmitów herbu Szreniawa, wzniesiono na północnym skraju cypla wcinającego się w dolinę rzeczki Leksandrówki. Pierwotnie niewielki, przebudowany został w drugiej ćwierci XVI wieku dla Piotra II Kmity na elegancką, czteroskrzydłową budowlę o formach gotycko- renesansowych. W tym czasie utworzono też wokół Wiśnicza klucz posiadłości ziemskich. Zamek pełnił zatem funkcję obronnej rezydencji właścicieli majątku. Gościł w nim nawet król Zygmunt August ze swą żoną Barbarą Radziwiłłówną. 

W 1593 roku zamek przeszedł w ręce Sebastiana Lubomirskiego, który od cesarza Rudolfa II otrzymał tytuł hrabiego na Wiśniczu. Ostateczny kształt obronnej rezydencji nadały prace budowlane przeprowadzone w latach 1615-1621 przez jego syna, Stanisława, ten zaś uczynił z Wiśnicza jedną z najpotężniejszych twierdz magnackich w ówczesnej Polsce. 

Stanisław Lubomirski, wojewoda krakowski, magnat prawdziwie już barokowy, zadziwiał współczesnych wspaniałością oraz królewskim przepychem swego imponującego dworu. Jego działalność fundatorska koncentrowała się w znacznym stopniu w Wiśniczu Nowym, który wzorem innych współczesnych możnowładców lokował w 1616 roku jako miasto rezydencjonalne i ośrodek swych latyfundiów. Stworzył tam z dawnego zamku okazałą rezydencję reprezentacyjno- obronną, wzniósł warowny klasztor karmelitów bosych, farę z plebanią oraz ratusz. Budowle ozdobione kamiennym detalem, którego ślimacznicowe woluty wywodzą się z kręgu Michała Anioła i jego florenckich kontynuatorów, wznieśli włoscy architekci Andrea Spezza i Maciej Trapola. Miasto otrzymało od króla Zygmunta III prawo składu oraz zwolnienie od ceł na terenie całego kraju, co pozwoliło na ściągnięcie grupy rzutkich kupców, w znacznej części żydowskich. 

Zamek otoczony został przez Macieja Trapolę regularnym pięciobokiem fortyfikacji bastionowych typu nowo włoskiego, zgodnie z renesansowym schematem palazzo in fortezza, ze wspaniałą manierystyczną bramą wjazdową. Budowla samego zamku w zasadzie nie zmieniła swego układu z czasów Piotra II Kmity, dobudowano jedynie kopułową kaplicę, wewnętrzny krużganek i dwie kolejne wieże narożne. Wnętrza uzyskały nową kamieniarkę odrzwi i kominków oraz znakomite polichromie i sztukaterie Jana Baptysty Falconiego. 

Klasztor na sąsiednim wzgórzu, ufundowany przez Lubomirskiego jako wotum za zwycięstwo pod Chocimiem otoczony był również gwiazdą obwarowań bastionowych typu nowo włoskiego, ze stanowiskami artylerii na pięciobocznych bastionach. Obie fortece – zamkowa i klasztorna – mogły się wspierać wzajemnie, choć wraz z przyległymi ogrodami stanowiły niezależne zespoły. Także wczesnobarokowy kościół parafialny, stojący przy drodze z rynku miasteczka na zamek, otoczony został na poły warownym murem cmentarza, którego naroży strzegły dwie symetryczne wieże-dzwonnice. 

Mimo, że rezydencja wiśnicka stała się jedną z najlepiej ufortyfikowanych twierdz w kraju, podczas najazdu szwedzkiego przygotowany do obrony zamek został poddany bez jednego wystrzału za cenę uchronienia go przed skutkami oblężenia. Ponieważ jednak Lubomirski poparł Jana Kazimierza, zamek został przez Szwedów ograbiony i zdewastowany i nigdy już nie odzyskał dawnej świetności, mimo wysiłków czynionych przez kolejnych dziedziców. Klasztor karmelitów po kasacie w 1783 roku zamieniony został przez władze austriackie na istniejące do dziś więzienie. 

Wiśnicz pozostawał w posiadaniu Lubomirskich aż do połowy XVIII wieku, następnie przeszedł w ręce Sanguszków, potem Potockich i Zamoyskich. Po pożarze w 1831 roku rezydencja została opuszczona i zaczęła popadać w ruinę. Od całkowitej dewastacji uchroniły ją remonty podjęte przez Zjednoczenie Rodowe Lubomirskich, które odkupiło w 1901 roku dawną siedzibę. 

Po II wojnie światowej przeszedł na własność państwa, choć formalnie należał nadal do Zjednoczenia; prace konserwatorskie z braku funduszy ciągnęły się latami. Obecnie zamek powrócił w ręce Lubomirskich, którzy doprowadzają do końca remont budowli, zaś w jej salach i komnatach wydają bodaj najelegantsze bale polskiej arystokracji.

Choć ciężar obrony rezydencji przejęły już fortyfikacje bastionowe, sama architektura zamku z pięcioma wieżami jest jeszcze bardzo surowa i gotowa do stawienia oporu przeciwnikom. Brak większych otworów w poziomie przyziemia, jedyne wejście na wysokości kilku metrów, dostępne po schodach, oraz otwory strzelnic pod gzymsami, stanowić mogły realną zaporę przeciw atakującym. Dziwne, że podczas Potopu Szwedzi zajęli zamek bez żadnego oporu.
Brama w fortyfikacjach wiśnickiego zamku jest jednym z najlepszych w Polsce przykładów architektury manierystycznej. Wzniesiona w roku 1621, w pierwszym etapie rozbudowy rezydencji przez Stanisława Lubomirskiego, otrzymała ostentacyjnie potężną okładzinę z kamienia, symbolu mocy i trwałości. W sposób charakterystyczny dla manieryzmu projektant posługuje się elementami architektury klasycznej – kolumnami, gzymsami, wolutami – jednak przeskalowanymi i zestawionymi w nieklasyczny sposób. Przeciągnięcie pasów boniowania przez trzony kolumn, równie nieklasyczny, manierystyczny pomysł, naśladuje florenckie kolumny Ammanatiego z dziedzińca pałacu Pittich.
Wejście do samej budowli zamku otrzymało również wspaniały kamienny portal z herbem Lubomirskich. Architektura tego portalu jest wyraźnie lżejsza i delikatniejsza niż w bramie na terenie twierdzy. Na herbowym kartuszu nad wejściem pyszni się Śreniawa Lubomirskich. Po obu stronach wejścia wnęki z półkami, na których można było postawić posągi, albo mogli w owych wnękach przysiąść strażnicy pilnujący spokoju mieszkańców.

Nowy Wiśnicz, zamek, Leksandrówka, Lubomirscy

Brak linków wewnetrznych.

Brak linków zewnetrznych.

sas_idmnet.relase("side_bottom");
Rodzaj dostępu Cena Sms Pozostałe
Jednorazowy 2 zł


Informacje o nas

Serwisy

Polecane

Zakupy

Pomoc