Encyklopedia internetowa - Słowniki online

Korzystanie z serwisów było możliwe to było dzięki środkom pomocowym pochodzącym z Unii Europejskiej


Częściowa realizacja projektu inwestycyjnego sfinansowana została ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego 2007 - 2013

Nidzica Słownik: Słownik nazw geograficznych

Popularność: (popularność 0%)

Data utworzenia:

2012-03-29 09:40:55

Data ostatniej modyfikacji:

Hasło nie było modyfikowane.

Nydda (dzisiejsza Nida) to pruska jeszcze nazwa płynącej przez miejscowość rzeki. Pierwsza fortalicja krzyżacka powstała tutaj wkrótce po ekspansji Zakonu na tereny pruskie, natomiast budowę ceglanego zamku na wzgórzu górującym nad traktem wiodącym z Mazowsza podjęto po 1370 roku i prowadzono do około 1400 roku. Graniczna warownia od roku 1402 stanowiła siedzibę wójta. Założone u stóp zamku miasto było lokowane w 1381 roku. 

Bardzo interesujący jest wzajemny stosunek przestrzenny zamku i miasta. Zamek wybudowano na wzniesieniu otoczonym z trzech stron rozlewiskami rzeczki i moczarami. Panował więc nad znajdującym się niżej miastem, choć nie był sprzężony z jego murami obronnymi. Prostokąt murów zamku zlokalizowano niemal dokładnie na wschodnim zakończeniu osi przechodzącej przez środek również prostokątnego miasta i zamkniętej od zachodu kościołem parafialnym. W urbanistyce baroku takie osiowe, kompozycyjne i symboliczne powiązanie byłoby normą, ale w końcu wieku XIV jest to przykład zupełnie wyjątkowy w skali europejskiej. Czytelność tych związków zatarła niestety chaotyczna odbudowa miasta po zniszczeniach w 1945 roku. W obrębie murów miejskich istniała dodatkowo, od średniowiecza, obronna siedziba urzędnika zakonnego, określana jako „zameczek”. 

Oprócz zamków komturskich, będących właściwie warownymi klasztorami, zakon krzyżacki wznosił także inne, na ogół mniejsze zamki, stanowiące siedziby wójtów lub prokuratorów i będące centrami administracyjnymi i gospodarczymi zarządzanych przez Krzyżaków ziem. Takim wójtowskim zamkiem jest Nidzica.

 Wzniesiony na planie prostokąta o wymiarach 45 × 60 m, składa się z zachodniego domu głównego, dwóch skrzydeł bocznych, które łączą się z domem głównym najwyższą kondygnacją obronną z wąskim korytarzem, zaopatrzonym w strzelnice oraz budynku wschodniego z dwiema narożnymi wieżami, flankującymi bramę wjazdową, poprzedzoną pierwotnie fosą ze zwodzonym mostem. Dom zachodni jest podpiwniczony i trójkondygnacyjny. 

Ponad gospodarczym przyziemiem mieszczącym kuchnie i składy znajduje się główna kondygnacja, nakryta żebrowymi sklepieniami gwiaździstymi. Jej południową część zajmuje dawna kaplica zamkowa, zakończona niewielkim wykuszem ołtarzowym, pośrodku ulokowano dwuprzęsłową salę refektarza, od północy zaś kancelarię zarządcy zamku. Najwyższą kondygnację domu zajmował wielki spichlerz. Wokół dziedzińca były drewniane krużganki, po odbudowie powojennej zastąpione betonową konstrukcją ukrytą za deskowaniem. 

Podczas wojny w 1410 roku zamek przeszedł w ręce polskie. Jego załoga bez większych problemów poddała się oddziałom Władysława Jagiełły. Po zawarciu pokoju zamek powrócił jednak do Krzyżaków. Podczas wojny trzynastoletniej miasto, od 1444 roku członek Związku Pruskiego, opowiedziało się po stronie Kazimierza Jagiellończyka. W 1454 roku mieszczanie nidziccy szturmem zdobyli zamek, który przekazano w ręce polskich oddziałów. W 1466 roku jego administrację znów przejął zakon krzyżacki, w zamian za Nowe Miasto Lubawskie. 

W okresie Potopu Nidzicę zajęli Szwedzi. Ostatnią, zresztą nieskuteczną próbę zdobycia zamku podjęli Tatarzy, przysłani przez chana z pomocą królowi polskiemu. Jego fortyfikacje oparły się jednak lekkiej jeździe. Artyleria twierdzy i muszkiety załogi okazały się silniejsze od furii atakujących, którzy zapewne spodziewali się w zamku bogatych łupów. 

W XIX wieku nikomu już niepotrzebny i opuszczony zamek, który stracił znaczenie militarne, popadać zaczął w ruinę. Na szczęście w latach 1828-1830 miejscowy radca prawny, Ferdynand Tymoteusz Gregorovius doprowadził do adaptacji murów na cele sądowe i więzienne. Dzięki temu budowla przetrwała w stosunkowo dobrym stanie do 1945 roku, gdy uległa częściowemu zniszczeniu. Prowadzona przez kilka lat odbudowa i adaptacja zamku umożliwiła umieszczenie w nim domu kultury, biblioteki i hotelu turystycznego.

Skrzydło wschodnie, akcentowane na narożach dwiema potężnymi, kwadratowymi w planie wieżami, ma pośrodku trzecią wieżę – bramną. Fragmenty ścian odbudowane po zniszczeniach wojennych odznaczają się wyraźnie inną barwą cegły. Wjazd poprzedzony był pierwotnie fosą z mostem zwodzonym, a po drugiej stronie fosy gospodarczym przedzamczem, z którego zachował się również budynek zewnętrznej, pierwszej bramy.
Pierwotnie piętro domu zamkowego podzielone było ścianami poprzecznymi na trzy lub cztery sklepione pomieszczenia, które w trakcie przebudowy połączono w jedną długą salę. Sklepienia, choć w znacznym stopniu rekonstruowane, zachowały pierwotny rysunek sześcioramiennych gwiazd. Na ścianach sal odkryto w 1933 roku polichromie z XV wieku, które jednak, oprócz kaplicy, uległy zniszczeniu podczas pożaru w 1945 roku, zatem przy renowacji nadano ścianom i sklepieniom jednolity kolor, we fragmentach odsłaniając spod tynków i pobiał wątek ceglany.
W szczytowej ścianie domu zamkowego, na piętrze, znajduje się wykusz, w którym umieszczono niewielką kaplicę zamkową. W krzyżackich zamkach, będących w istocie obronnymi klasztorami, kaplica była największym pomieszczeniem w budowli, pełniąc rolę kościoła konwentu, tu jednak, w zamku wójtowskim, jest mała i ciasna. Mała, to nie znaczy prymitywna. Budowniczy potraktował ją z pełną powagą. Sklepienie żebrowe z dwóch prostokątnych przęseł i trójbocznego zamknięcia jest miniaturą prezbiterium dużego kościoła. Interesujące jest wysunięcie kaplicy w wykuszu poza linię murów budynku. Wynika ono z przepisu kanonicznego, iż ponad ołtarzem nie może się znajdować inne pomieszczenie.

Nidzica, zamek, dom kultury, biblioteka, hotel turystyczny

Brak linków wewnetrznych.

Brak linków zewnetrznych.

sas_idmnet.relase("side_bottom");
Rodzaj dostępu Cena Sms Pozostałe
Jednorazowy 2 zł


Informacje o nas

Serwisy

Polecane

Zakupy

Pomoc