Encyklopedia internetowa - Słowniki online

Korzystanie z serwisów było możliwe to było dzięki środkom pomocowym pochodzącym z Unii Europejskiej


Częściowa realizacja projektu inwestycyjnego sfinansowana została ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego 2007 - 2013

RELACJE OSOBOWE W LITERACKIEJ KOMUNIKACJI ALEKSAND Słownik: Słownik wiedzy o literaturze

Popularność: (popularność 0%)

Data utworzenia:

2009-03-12 07:43:34

Data ostatniej modyfikacji:

Hasło nie było modyfikowane.

- Złożoność utworu literackiego sprawia, że wyodrębnienie w nim tylko trzech podstawowych (wspólnych wszystkim komunikatom językowym) ról osobowych (nadawcy, odbiorcy, bohatera) nie jest wystarczające. W → komunikacji literackiej bowiem można mówić o wielości (i wielopoziomowości) instancji nadawczych i odpowiadających im instancji odbiorczych oraz o niejednoznaczności kategorii bohatera. Hierarchiczna wielopoziomowość instancji nadawczo-odbiorczych daje się zauważyć zarówno wewnątrz tekstu literackiego, jak też na zewnątrz niego (stąd podział na dwa podstawowe poziomy komunikacji: wewnątrztekstowy i zewnątrztekstowy). Im bardziej "w głąb" tekstu, tym niższe "piętro" komunikacyjne; im bardziej "na zewnątrz" tekstu, tym "piętro" wyższe. W obrębie tego samego poziomu ("piętra") istnieje możliwość wymiany ról pomiędzy nadawcą a odbiorcą, natomiast postać z "piętra" niższego nie może się zamieniać rolami z postacią z "piętra" wyższego. "Poziom niższy nic nie wie o wyższym - pisze A. Okopień-Sławińska. Bohater nie wie, że jest opowiadany, nie może też stać się nadawcą wypowiedzi na temat narratora lub czytelnika, nie może do nich kierować swej mowy. Wszelkie inicjatywy w tym zakresie należą do postaci z planu nadrzędnego".
Najniższy poziom nadawczo-odbiorczy tworzą mówiący i słuchający bohaterowie. W dialogu ich role mogą się wymieniać, tzn. mówiący bohater (nadawca) może stać się słuchaczem (odbiorcą) i odwrotnie.
Nadrzędny względem tego poziomu jest poziom narracji (wypowiedzi podmiotu lirycznego). Narrator (podmiot liryczny) zwraca się do adresata (narracji, monologu lirycznego), który najczęściej nie uczestniczy aktywnie w dialogu, jest postacią milczącą, przywoływaną m.in. za pomocą zaimków w drugiej osobie. Jeżeli adresat występuje w tekście jako "ty", to wiedza o nim wypływa z informacji stematyzowanej. Jeżeli natomiast narrator nie wspomina o adresacie ani słowem, to określa go jedynie sposób mówienia narratora, czyli obraz adresata wyłania się z informacji implikowanej.
Najwyższą instancją nadawczą w obrębie utworu jest podmiot utworu; po stronie odbioru odpowiada mu adresat utworu. Podmiot utworu ma większe kompetencje niż narrator; "wiedza" tego ostatniego ogranicza się tylko do poziomu jego wypowiedzi, natomiast "wiedza" podmiotu utworu obejmuje cały utwór - łącznie z takimi jego elementami, o których nic nie wie narrator, jak tytuł, tytuły rozdziałów, motta, przypisy autorskie. Na obecność podmiotu utworu, który nigdy nie występuje jako informacja stematyzowana, wskazują reguły budowy tekstu dające się z tego tekstu odczytać ("informacja metajęzykowa o pełnej strukturze tekstu") oraz reguły jego zapisu (rodzaj druku, wyróżnienia literowe, układ stronicy, rozczłonkowanie tekstu). Ze struktury utworu można również wnioskować o adresacie utworu i jego "powinnościach deszyfracyjnych" założonych przez podmiot utworu. ¬ródłem wiedzy o adresacie - podobnie jak o podmiocie utworu - jest wyłącznie informacja implikowana ("nie posiada on żadnych cech osobowych, poza tymi, które są związane z użytkowaniem kodu").
Kolejną instancją nadawczą - należącą już do poziomu zewnątrztekstowego - jest nadawca utworu (podmiot czynności twórczych, dysponent reguł). Jest to jak gdyby odpowiednik podmiotu utworu po stronie zewnątrztekstowej. Odkrywając reguły rządzące tekstem literackim, budujemy wizerunek podmiotu utworu, natomiast pytając o to, kto wybrał te reguły z szerokiego repertuaru możliwości, pytamy o nadawcę utworu. Podmiot czynności twórczych, aktualizując wybrane reguły w języku, równocześnie odrzuca wszystkie inne, z których potencjalnie mógł skorzystać. Decyduje o tym, "co do tekstu nie weszło i czego z tekstu nie da się odtworzyć". Dysponent reguł w żadnym razie nie jest rzeczywistą jednostką ludzką, jego byt - wyprowadzalny z utworu i do niego ograniczony - jest czysto funkcjonalny. Instancją odbiorczą z tego samego poziomu, co nadawca utworu, jest odbiorca utworu, czyli czytelnik idealny. Odbiorca utworu stanowi odwzorowanie adresata utworu po stronie zewnątrztekstowej, jest kimś, kto spełni "powinności deszyfracyjne", kto zrekonstruuje znaczenie dzieła nadane mu w momencie powstania. Z drugiej strony odbiorcę idealnego "można traktować - pisze A. Okopień-Sławińska - jako wyspecjalizowaną rolę odbiorcy konkretnego, czyli czytelnika, którą podejmuje on wówczas, gdy zamierza zrekonstruować historyczne znaczenie utworu".
Ostatnią - najwyższą pozatekstową instancją nadawczą jest autor konkretny, określona imieniem i nazwiskiem niepowtarzalna, rzeczywiście istniejąca jednostka ludzka. Autor jest ostateczną przyczyną powstania dzieła. Na świadomość autorską zawartą w dziele (nietożsamą z wywiedzioną z informacji implikowanej zaszyfrowanej w dziele świadomością podmiotu utworu) wskazują niektóre informacje stematyzowane o charakterze metajęzykowym (te, które przeszły przez "układ korygujący" te informacje na niższych poziomach). Ostatni poziom odbioru reprezentuje czytelnik konkretny. W wyniku jego działań dzieło zostaje "oderwane" od znaczenia, jakie miało w kontekście macierzystym i wprowadzone w nowe konteksty interpretacyjne; tym samym zyskuje nowe znaczenia, nieprzewidziane w momencie jego powstania. Wybór kontekstu uzależniony jest od świadomości czytelnika, od rodzaju pytań, które stawia on tekstowi. To samo dzieło ukaże inny sens badaczowi literatury, językoznawcy, historykowi, biologowi, meteorologowi, teoretykowi kuchni czy mody. Każdy z nich uruchamia inne konteksty, ogląda dzieło z innej strony. "Żaden konkretny czytelnik - stwierdza A. Okopień-Sławińska - nie dysponuje taką prywatną świadomością kodu, która pozwoliłaby mu ujawnić wszystkie sensy dzieła". ASD
BIBLIOGRAFIA: A. Okopień-Sławińska: Relacje osobowe w literackiej komunikacji. [w:] Semantyka wypowiedzi poetyckiej (preliminaria). Wrocław 1985.

Dla tego hasła nie dodano jeszcze żadnych obrazków do galerii.

Nie zdefiniowano.

Brak linków wewnetrznych.

Brak linków zewnetrznych.

sas_idmnet.relase("side_bottom");
Rodzaj dostępu Cena Sms Pozostałe
Jednorazowy 2 zł


Informacje o nas

Serwisy

Polecane

Zakupy

Pomoc