Encyklopedia internetowa - Słowniki online

- Podstawowy element języka poetyckiego i jedna z najważniejszych kategorii w nauce o literaturze. Metaforyczność (czyli semantyczne przesunięcie) często jest po prostu utożsamiana z poezją (w opozycji do prozy, którą w takim ujęciu charakteryzowałaby struktura metonimiczna, oparta na strategii przyległości semantycznej). Metafora to wyrażenie, w którym dochodzi do radykalnego i nieoczekiwanego zwykle przesunięcia znaczeniowego. Dane określenie (zestawienie dwu i więcej wyrazów) nie ma sensu, jeśli potraktujemy je dosłownie, sens zjawia się dopiero w ich zestawieniu, to znaczy wtedy, gdy traktuje się je łącznie; gdy dwa odrębne znaczenia prymarne tworzą wspólnie nowe znaczenie drugiego rzędu. Przykładowo: W. Berent mówi o "pajęczynie włosów" kobiety, Żeromski o "burzy włosów" niewiasty - słowa te należy odczytać przenośnie, tzn. doszukać się wspólnych składników w "pajęczynie" i "włosach" (np. kolor, cienkość, delikatność, obfitość, misterne uczesanie) oraz w "burzy" i "włosach" (np. obfity opad towarzyszący burzy i obfitość włosów; coś rozwichrzonego, nieuporządkowanego w obu obiektach). Gdy metafora S. Żeromskiego pojawia się w Słowniku języka polskiego pod red. M. Szymczaka bez podania nazwiska autora Popiołów, wówczas mamy do czynienia ze świadectwem leksykalizacji metafory. Staje się ona wtedy metaforą potoczną, a traci walory metafory poetyckiej - elementu języka artystycznego jej twórcy (Słownik pod red. W. Doroszewskiego jeszcze podawał twórcę tej metafory i jego kontynuatora). W Słowniku Szymczaka "burza włosów" stała się wyrażeniem konwencjonalnym, prawie "martwym obrazem". Gramatycznie metafory dzieli się na: 1. mianownikowe (np. Jan to lew), 2. dopełniaczowe (np. gwiazdy oczu), 3. narzędnikowe (np. "Safo śpiewa słowikiem", M. Pawlikowska-Jasnorzewska). Por. apozycja, metonimia, synekdocha. JP BIBLIOGRAFIA: T. Dobrzyńska: Metafora. Wrocław 1984.

Dla tego hasła nie dodano jeszcze żadnych obrazków do galerii.