Edupedia - DEKONSTRUKCJONIZM (Słownik wiedzy o literaturze)


Encyklopedia internetowa - Słowniki online

Korzystanie z serwisów było możliwe to było dzięki środkom pomocowym pochodzącym z Unii Europejskiej


Częściowa realizacja projektu inwestycyjnego sfinansowana została ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego 2007 - 2013



DEKONSTRUKCJONIZM Słownik: Słownik wiedzy o literaturze

Popularność: (popularność 0%)

Data utworzenia:

2009-03-12 07:43:34

Data ostatniej modyfikacji:

Hasło nie było modyfikowane.

- Kierunek i sposób myślenia w filozofii i badaniach literackich, który rozwinął się pod koniec latsześćdziesiątych z inspiracji francuskiego filozofa J. Derridy. Kierunek ten stanowił od momentu swego powstania przeciwwagę dla strukturalizmu, choć sam Derrida podkreśla silny związek dekonstrukcjonizmu ze strukturalizmem. Istotnym kontekstem epistemologicznym tego kierunku jest także psychoanaliza J. Lacana. Nazwa "dekonstrukcjonizm" pochodzi od ukształtowanego przez Derridę pojęcia dekonstrukcji. Słowo to zostało stworzone na podstawie Heideggerowskich terminów Destruktion i Abbau, które Derrida przełożył na język francuski jako deconstruction, unikając w ten sposób obciążeń semantycznych związanych z anihilacją czy redukcją negatywną i kładąc raczej nacisk na aspekt związany z genealogicznym odtwarzaniem, a nie po prostu niszczeniem. Dekonstrukcja w ujęciu Derridy polega na wnikliwej, analitycznej lekturze tekstów filozoficznych, naukowych czy literackich, która usiłuje dokonać ich "rozbiórki" na części pierwsze, ujawniając tym samym zawarte w nich niekonsekwencje czy nieścisłości. Analizy tego typu nie dokonuje się w celu podważenia ważności danych tekstów, ale raczej wskazania tych miejsc, które burzą pozorną spójność wywodu, bo ukazują ukryte w tekście nierozstrzygalne sprzeczności. Są to miejsca dla dekonstrukcji wyjątkowo uprzywilejowane i stanowią podstawę do poszukiwania nowych rozwiązań. Lektura dekonstruktywistyczna opiera się zatem na szczególnej formie dialogu z tekstami stanowiącymi przedmiot jej analizy. Prace Derridy koncentrują się na języku, który jest jedną z podstawowych kwestii dekonstrukcji. W tradycyjnej lekturze zakłada się, że język może wyrażać idee, nie zmieniając ich i że w hierarchii języka pisanie jest wtórne wobec mowy, zaś autor tekstu jest źródłem jego znaczenia. Dekonstrukcja kwestionuje tradycyjne podejście do tego problemu, podważając twierdzenie, że tekst ma niezmienne, całościowe znaczenie. Tekst w ujęciu dekonstrukcji nie jest jakąś strukturą statyczną, ale strukturowaniem, opiera się na grze, bezustannym wytwarzaniu i przemieszczaniu sensów, jest on uwikłany w nieskończoną sieć relacji intertekstualnych. Tekst jest polem wpływów innych tekstów, które ciągle go przenikają, często w sposób nieświadomy, wykraczający poza intencje autora. Zdaniem samego Derridy dekonstrukcji nie da się zredukować ani do jakiegoś metodologicznego instrumentarium ani zbioru reguł. Nie można jej też sprowadzić do jakiegoś indywidualnego czy zbiorowego podmiotu, który mógłby przyłożyć ją do danego przedmiotu czy tekstu. Dekonstrukcja ma miejsce zanim jeszcze ukonstytuuje się świadomość czy podmiot, jest tym, co samo się dekonstruuje. Używane przez Derridę formuły typu: To dekonstruuje się samo lub To może być zdekonstruowane mają znieść wszelką perspektywę egologiczną w podejściu do zjawiska dekonstrukcji. Słowo "dekonstrukcja" nabiera wartości dopiero w momencie wpisania go w łańcuch możliwych substytucji, w pewien kontekst, w którym samo zastępuje się ono i pozwala się określać takimi słowami jak: "pisanie" [écriture], "ślad" [trace], "różnia" [différance], "suplement" [supplément], "margines" [marge] itd.
Dekonstrukcjonizm rozwijał się początkowo w Stanach Zjednoczonych (Yale University), a później szeroko także w Europie. Do przedstawicieli nurtu należą m.in. P. de Man, J. Hillis Miller, H. Bloom, G. Hartman, G. Spivak, S. Felman, B. Johnson i inni. Por. krytyka feministyczna, intertekstualność, poststrukturalizm, tekst, teoria wpływu H. Blooma, poststrukturalizm - problem tekstu. AD
BIBLIOGRAFIA: J. Culler: On Deconstruction. Theory and Criticism after Structuralism. Ithaca, New York 1982; J. Derrida: O gramatologii. Przeł. B. Banasiak. Warszawa 1999; J. Derrida: Głos i fenomen. Przeł. B. Banasiak. Warszawa 1997; J. Derrida: Pozycje. Przeł. A. Dziadek. Bytom 1997; J. Derrida: Struktura, znak i gra w dyskursie nauk humanistycznych. Przeł. W. Kalaga. [w:] Współczesna teoria badań literackich za granicą. Red. H. Markiewicz. Kraków 1996. T. 4, cz. 2; J. Derrida: Letter to a Japanese Friend. [w:] Derrida and Differance. Red. D. Wood, R. Bernasconi. Coventry 1985; V.B. Leitch: Deconstructive Criticism. An Advanced Introduction. New York 1983 M.P. Markowski: Efekt inskrypcji. Jacques Derrida i literatura. Bydgoszcz 1997; C. Norris: Deconstruction. Theory and Practice. London and New York 1991; R. Nycz: Dekonstrukcjonizm w teorii literatury. [w:] Tekstowy świat. Poststrukturalizm a wiedza o literaturze. Warszawa 1993; T. Rachwał, T. Sławek: Maszyna do pisania. O dekonstruktywistycznej teorii literatury J. Derridy. Wrocław 1992.

Dla tego hasła nie dodano jeszcze żadnych obrazków do galerii.

Rodzaj dostępu Cena Sms Pozostałe
Jednorazowy 2 zł


Informacje o nas

Serwisy

Polecane

Zakupy

Pomoc