Encyklopedia internetowa - Słowniki online

Korzystanie z serwisów było możliwe to było dzięki środkom pomocowym pochodzącym z Unii Europejskiej


Częściowa realizacja projektu inwestycyjnego sfinansowana została ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego 2007 - 2013

WAŻNE WYDARZENIA HISTORYCZNE Słownik: Słownik literatury polskiej

Popularność: (popularność 0%)

Data utworzenia:

2008-10-22 10:05:40

Data ostatniej modyfikacji:

Hasło nie było modyfikowane.

U progu czasów nowożytnych Polska znajdowała się pod rządami dynastii Jagiellonów. Po śmierci Kazimierza Jagiellończyka (panował w latach 1447-1492) w Królestwie Polskim panował Jan Olbracht (1492-1501), a w Wielkim Księstwie Litewskim Aleksander Jagiellończyk (1492-1506), który następnie przez kilka lat był królem polskim (1501-1506). Wciąż ponawiane były próby zacieśnienia stosunków Polski z Litwą, czego wyrazem jest m.in. tzw. unia wileńska z roku 1499 - sojusz zawarty w obliczu zagrożenia moskiewskiego.
Wybór Zygmunta I (1506-1548) na tron polski i litewski przez sejm piotrkowski w 1506 r. był kolejnym sygnałem zacieśnienia więzi między obu państwami. Zygmunt I rozpoczynał panowanie w sytuacji, gdy niejasna była przyszłość rządów dynastii Jagiellonów w Czechach i na Węgrzech, gdy ważne stawało się ułożenie stosunków z państwem moskiewskim, Mołdawią i Krzyżakami. Traktat krakowski z 8 IV 1525 rozwiązał tę ostatnią sprawę w ten sposób, że Prusy Wschodnie zostały zsekularyzowane i jako świeckie dziedziczne księstwo oddane Albrechtowi, ostatniemu mistrzowi zakonu, który złożył wówczas królowi polskiemu hołd, znany ze słynnego obrazu Jana Matejki. Z Moskwą prowadzono wówczas wojny kończone kolejnymi rozejmami (1522, 1537), Mołdawia została ostatecznie lennem Turcji (1533). Za panowania Zygmunta I włączono do Korony całość Mazowsza (1529). Początki reformacji wiązały się z konfliktem z Gdańskiem, który wprowadzał u siebie nowe porządki inspirowane reformacyjnymi nowinkami religijnymi. Król uśmierzył rozruchy w roku 1526. Warto przypomnieć, że ważną postacią w życiu politycznym i kulturalnym była żona króla, włoska księżniczka Bona Sforza, postać kontrowersyjna (bardzo krytykowany był jej udział w szafowaniu godnościami biskupimi), ale z perspektywy lat należy docenić jej politykę antyhabsburską i starania o odzyskanie przynajmniej części Śląska.
Rządy Zygmunta Augusta (1548-1572) wiązały się ze wzrostem znaczenia sejmu i wzmożoną walką szlachty o tzw. egzekucję dóbr i praw, która znalazła swój wyraz w licznych utworach literackich epoki. Ówczesny sejm składał się z dwu izb (poselskiej i senatorskiej) oraz króla, który był określany jako trzeci stan. Posłowie byli wybierani przez sejmiki ziemskie udzielające posłom instrukcji. Obradowały one w stałych miejscach (np. sejmik województwa krakowskiego w Proszowicach). Sejm natomiast obradował w różnych miejscach - najczęściej w Piotrkowie, ale także w Warszawie, Lublinie i Krakowie. Izby sejmowe obradowały osobno, ale pod koniec sejmu schodziły się razem dla podjęcia uchwał. Główne postulaty szlacheckie wówczas to - w związku z reformacją - odebranie starostom (władzy świeckiej) możliwości egzekucji wyroków sądów duchownych dotyczących szlachty. Król zawiesił tę egzekucję w roku 1552. Kolejne postulaty dotyczyły tzw. egzekucji dóbr i praw. W latach 1562-1563 sejm piotrkowski uchwalił egzekucję dóbr, która miała polegać na tym, że wszystkie królewszczyzny (dobra królewskie) zastawione magnatom po roku 1504 miały zostać zwrócone królowi, wówczas też ostatecznie zakazano egzekwowania wyroków sądów duchownych. Postulat egzekucji praw dotyczył przestrzegania przez króla praw już istniejących, a nie wykonywanych, dotyczących skarbowości, sądownictwa, czy zasady niełączenia w jednym ręku kilku stanowisk (tzw. zasada incompatibilitas). Wzrost znaczenia szlachty łączy się z ograniczaniem roli mieszczaństwa, czego wyrazem stała się ustawa sejmowa z 1538 r. zakazująca mieszczanom nabywania dóbr ziemskich i zmuszająca ich do pozbycia się dóbr już posiadanych oraz konstytucja z roku 1565 nakładająca poważne ograniczenia na handel miejski.
Na czasy rządów Zygmunta Augusta przypada wiele ważnych wydarzeń historycznych, a więc wojna z Rosją o Inflanty, która kończy się poddaniem stanów inflanckich Polsce (1559), a Inflanty stają się lennem Polskim w roku 1561. Trwa wojna z Rosją, która zdobywa Połock w 1563 r. Najważniejszym niewątpliwie wydarzeniem było uchwalenie unii polsko litewskiej na sejmie w Lublinie w 1569 r. W wyniku unii Korona i Wielkie Księstwo Litewskie stawały się jednym państwem z jednym królem i sejmem, jednolitą monetą i polityką zagraniczną i jednakowymi urzędami, choć osobnymi dla obu państw. W tymże roku Mołdawia stała się lennem Polski. W 1570 r. została zawarta tzw. zgoda sandomierska - unia wyznaniowa między trzema kościołami wywodzącymi się z reformacji - braćmi czeskimi, luteranami i kalwinami.
W roku 1573, w czasie bezkrólewia po śmierci króla Zygmunta Augusta (zmarł w roku 1572), został uchwalony akt prawny zwany konfederacją warszawską, który między innymi gwarantował swobodę wyznaniową. Po licznych próbach storpedowania i unieważnienia go został ostatecznie włączony do urzędowego druku Konstytucji sejmowych przez króla Stefana Batorego na sejmie toruńskim w 1576 r. Walka o konfederację warszawską, zwłaszcza o "obwarowanie" jej prawami zakazującymi tumultów (czyli napadów na kościoły protestanckie) stała się na długie lata symbolem różnic między katolicką a protestancką częścią szlachty polskiej.
Pierwsza elekcja viritim, czyli taka, w której mieli prawo wziąć udział wszyscy przedstawiciele szlachty, odbyła się w roku 1573. Pełnomocnik wybranego króla, francuskiego księcia Henri de Valois (Henryka Walezego - 1573-1574) zaprzysiągł tzw. pacta conventa (zobowiązania elekta, takie jak np. zawarcie wiecznego przymierza z Francją) oraz tzw. artykuły henrykowskie, które między innymi zobowiązywały króla do przestrzegania wolności wyznaniowej, zwoływania sejmu co dwa lata, nakładania podatków i zwoływania pospolitego ruszenia tylko za zgodą sejmu. W ten sposób został zagwarantowany istniejący ustrój.
Po ucieczce Henryka Walezego z Polski (udał się on do Francji, by objąć tron po zmarłym bracie) nastąpiło kolejne bezkrólewie i rozłam wśród wyborców, których część uznała za króla Maksymiliana Habsburga, a część Stefana Batorego, księcia Siedmiogrodu, który został wybrany pod warunkiem, że zaślubi Annę Jagiellonkę. W czasach panowania Stefana Batorego (1576-1586), który był władcą sprawnym i skutecznym, dobrym organizatorem, niezorientowanym jednak w stosunkach polskich, ważną rolę zaczął odgrywać kanclerz Jan Zamoyski. Stefan Batory podejmował zwycięskie wyprawy wojenne przeciw Rosji. W 1579 r. zdobył Połock utracony za czasów Zygmunta Augusta, w 1580 Wielkie Łuki. Trzecia wyprawa przeciw Rosji zakończyła się w 1582 r. rozejmem w Jamie Zapolskim, w wyniku którego Polska otrzymywała Inflanty, Połock i Wieliż, a inne grody moskiewskie zostały oddane przeciwnikowi. W zakresie polityki wewnętrznej warto zwrócić uwagę na utworzenie w roku 1578 Trybunału Koronnego, który był najwyższym organem sądowym - sądem apelacyjnym od wyroków sądów grodzkich, ziemskich i podkomorskich. W zakresie stosunków króla ze szlachtą ważnym wydarzeniem było ścięcie w roku 1584 Samuela Zborowskiego, przedstawiciela potężnego rodu możnowładczego. Mimo ciążącego na nim wyroku banicji prowadził w Polsce niejasne działania (podejrzewano spisek) i został skazany na śmierć, co wywołało w kraju oburzenie. Król starał się prowadzić tolerancyjną politykę wobec różnych wyznań: choć popierał katolicyzm, nie podejmował - wbrew radom hierarchów kościelnych - działań przeciw protestantyzmowi.
U schyłku XVI w. Rzeczpospolita była państwem potężnym pod względem terytorialnym wskutek stopniowego rozszerzania terytorium (Prusy, Mazowsze, Inflanty, unia z Litwą). Wzrost gospodarzy spowodowany był ogromną koniunkturą na polskie zboże, drewno czy futra. Rolnictwo rozwijało się znakomicie, a dochód narodowy był wysoki. W tym okresie bardzo dobra była sytuacja materialna nie tylko szlachty, ale nawet i niektórych chłopów. Miasta rozwijały się również pomyślnie, mimo niekorzystnych - wspomnianych wyżej - praw ograniczających ich rozwój.
Po śmierci Stefana Batorego zgłosili się liczni pretendenci do tronu polskiego. Kandydatami dwu najpoważniejszych stronnictw byli: arcyksiążę Maksymilian Habsburg oraz Zygmunt Waza, syn króla Szwecja Jana III i Katarzyny Jagiellonki. Każda ze stron ogłosiła swoje zwycięstwo po elekcji i Maksymilian wycofał się ze starań o tron polski dopiero pokonany i wzięty do niewoli przez Jana Zamoyskiego w słynnej bitwie pod Byczyną na Śląsku w roku 1588. Panowanie Zygmunta III Wazy (1587-1632) to okres wojen ze Szwecją (wojna o Inflanty zakończyła się w 1605 r. zwycięstwem Polski pod Kircholmem; dalsze działania zbrojne związane były m.in. z chęcią odzyskania przez króla tronu szwedzkiego) i wojen z Rosją (Polska popierała Dymitra Samozwańca i zdobywszy Moskwę w 1605 r., osadziła go na Kremlu po śmierci Borysa Godunowa; wojna toczyła się dalej - wyprawa Żółkiewskiego w latach 1610-1612, wyprawa królewicza Władysława w latach 1617-1618).
Najważniejszym wydarzeniem w polityce wewnętrznej w interesującym nas okresie panowania Zygmunta III (do początków XVI w.) był rokosz Zebrzydowskiego - rozpoczęty zjazdem szlachty w Stężycy zwołanym przeciwko królewskim projektom reform państwa w obronie przywilejów szlacheckich. Przywódcą był Mikołaj Zebrzydowski. Rokosz zakończył się pokonaniem zbuntowanej szlachty przez wojska królewskie w bitwie pod Guzowem w roku 1607. W zakresie stosunków wyznaniowych najważniejszym wydarzeniem była unia między Kościołem katolickim a Kościołem prawosławnym w Rzeczypospolitej zawarta na synodzie brzeskim w roku 1596. Był to rezultat długo prowadzonej, m.in. przez papiestwo i jezuitów polityki mającej na celu pozyskanie wyznawców prawosławia. W wyniku unii część Kościoła prawosławnego uznała zwierzchnictwo papieża, zachowując jednak własny obrządek i własną hierarchię kościelną. Powstał w ten sposób kościół greckokatolicki istniejący do dziś zwłaszcza na wschodnich terenach Polski. W zakresie stosunków z protestantami rządy Zygmunta III odznaczały się wzrostem nietolerancji, a król obojętnie przyglądał się np. bezprawnym tumultom wyznaniowym, w czasie których niszczono zbory protestanckie.
Omawiany okres - od schyłku XV do początków XVII w. to czasy największego rozkwitu Rzeczypospolitej w całych jej dziejach. Wielkie, wielonarodowe państwo było wtedy - jak nigdy przedtem i potem - potęgą gospodarczą i militarną, z której siłą i znaczeniem liczono się w całej Europie. Schyłek tej potęgi, zakończony rozbiorami, przynosi dopiero następne stulecie - od przełomu XVII i XVIII w.
Zob. też: KOCHANOWSKI, PERIODYZACJA

Dla tego hasła nie dodano jeszcze żadnych obrazków do galerii.

Nie zdefiniowano.

Brak linków wewnetrznych.

Brak linków zewnetrznych.

Rodzaj dostępu Cena Sms Pozostałe
Jednorazowy 2 zł


Informacje o nas

Serwisy

Polecane

Zakupy

Pomoc