Encyklopedia internetowa - Słowniki online

[fr. palatalisation, łac. palatum ´podniebienie´] - inaczej: zmiękczenie. Proces fonetyczny polegający na zmiękczeniu spółgłoski twardej pod wpływem sąsiadującej z nią samogłoski przedniej, np. i, e, a także spółgłoski j. Spółgłoska palatalizowana otrzymuje dodatkową artykulację, polegającą na podniesieniu środkowej części języka do podniebienia twardego.
Rozróżniamy trzy palatalizacje spółgłosek tylnojęzykowych k, g, ch, które dokonały się jeszcze w okresie wspólnoty prasłowiańskiej. W wyniku pierwszej palatalizacji - najstarszej - z k powstało cz, z g- ź, aż ch - sz. Natomiast w wyniku drugiej i trzeciej palatalizacji w zachodniej słowiańszczyźnie z k powstało c, z g- dz, a z cA - tak samo jak poprzednio - sz. Współczesne oboczności typu ręka, rączka, ręce (k: cz: c), noga, nóżka, nodze (g: ż : dz) to zatem efekt dawnych procesów zmiękczających.
Część spółgłosek ulegała palatalizacji jeszcze w prasłowiańszczyźnie, część już na gruncie poszczególnych języków. Do tych ostatnich należą polskie zmiękczenia w XII-XIII wieku. W ich wyniku wszystkie spółgłoski, które znalazły się przed samogłoską szeregu przedniego (e, i) uległy palatalizacji. I tak np. z (´powstała spółgłoska ć, z, d´ - dź, T. r´- rz itd. Por. np. oboczności we współczesnym języku: tata - tacie, sad - w sadzie, dar - o darze.

Dla tego hasła nie dodano jeszcze żadnych obrazków do galerii.